Các Chuẩn Mực IFRS Quan Trọng Bạn Cần Biết

Các chuẩn mực IFRS quan trọng là nền tảng cốt lõi trong hệ thống báo cáo tài chính quốc tế mà người làm tài chính – kế toán, kiểm toán và quản trị doanh nghiệp cần nắm vững khi doanh nghiệp từng bước hội nhập và chuyển đổi sang IFRS. 

Bài viết dưới đây Fintrain sẽ tổng hợp các chuẩn mực IFRS quan trọng bạn cần biết, trình bày theo cách dễ tiếp cận, bám sát thực tiễn áp dụng tại doanh nghiệp Việt Nam.

I. Các Chuẩn Mực IFRS Quan Trọng Bạn Cần Biết (Nhóm Cốt Lõi)

1, IFRS 1: Lần Đầu Áp Dụng Chuẩn Mực Báo Cáo Tài Chính Quốc Tế

Nguyên tắc chủ đạo của IFRS 1 là áp dụng hồi tố hoàn toàn (full retrospective application), nghĩa là doanh nghiệp phải lập bảng cân đối kế toán mở đầu tại ngày chuyển đổi như thể đơn vị đã luôn áp dụng IFRS từ trước đến nay. Điều này đòi hỏi các chuyên gia phải thực hiện bốn bước kỹ thuật quan trọng:

• Ghi nhận tất cả tài sản và nợ phải trả theo yêu cầu của IFRS
• Xóa bỏ các khoản mục không đủ điều kiện ghi nhận theo IFRS (dù đang tồn tại theo VAS
• Tái phân loại các khoản mục từ chuẩn mực cũ sang các nhóm tương ứng của IFRS
• Đo lường lại giá trị của tất cả các khoản mục theo các chuẩn mực IFRS có hiệu lực tại thời điểm báo cáo.   

Tuy nhiên, để giảm bớt gánh nặng về chi phí và công sức cho doanh nghiệp, IFRS 1 cung cấp các "miễn trừ tự nguyện" (voluntary exemptions) và "cấm hồi tố bắt buộc" (mandatory exceptions). 

Ví dụ: doanh nghiệp có thể chọn sử dụng giá trị hợp lý tại ngày chuyển đổi làm "giá phí định ước" (deemed cost) cho tài sản cố định thay vì phải tìm lại hồ sơ giá gốc từ nhiều thập kỷ trước. Việc lựa chọn các miễn trừ này cần được tính toán kỹ lưỡng vì chúng sẽ ảnh hưởng lâu dài đến chi phí khấu hao và lợi nhuận của đơn vị trong các năm tiếp theo. 

>>> Xem thêm: IFRS là gì? Tầm quan trọng với doanh nghiệp Việt Nam  

2, IFRS 15: Doanh Thu Từ Hợp Đồng Với Khách Hàng

IFRS 15 đã thay thế các chuẩn mực cũ về doanh thu và hợp đồng xây dựng, thiết lập một mô hình năm bước thống nhất cho mọi loại hình giao dịch. Thay đổi lớn nhất từ VAS sang IFRS 15 là sự chuyển dịch từ tiêu chí "chuyển giao phần lớn rủi ro và lợi ích" sang tiêu chí "chuyển giao quyền kiểm soát".   

Mô hình năm bước của IFRS 15 bao gồm:

• Xác định hợp đồng với khách hàng.
• Xác định các nghĩa vụ thực hiện riêng biệt trong hợp đồng (Performance Obligations).
• Xác định giá giao dịch.
• Phân bổ giá giao dịch cho từng nghĩa vụ thực hiện dựa trên giá bán độc lập.
• Ghi nhận doanh thu khi (hoặc trong khi) đơn vị hoàn thành nghĩa vụ thực hiện.  

Ví dụ: một hợp đồng xây dựng biệt thự trên đất của khách hàng sẽ được ghi nhận doanh thu theo tiến độ hoàn thành, thay vì đợi đến khi khánh thành.   

3, IFRS 16: Thuê Tài Sản

Theo IFRS 16, tại ngày bắt đầu thuê, bên thuê phải ghi nhận một "Tài sản quyền sử dụng" (Right-of-Use asset - ROU) và một "Nợ phải trả thuê tài sản". Nợ thuê tài sản được đo lường bằng giá trị hiện tại của các khoản thanh toán tiền thuê trong tương lai, sử dụng lãi suất ngầm định hoặc lãi suất biên đi vay (incremental borrowing rate).

Các doanh nghiệp bán lẻ tại Việt Nam thường sở hữu hàng trăm cửa hàng thuê tại các vị trí đắc địa với thời hạn từ 3-9 năm. Những hợp đồng này thường bao gồm các điều khoản gia hạn, tiền thuê biến đổi theo doanh thu hoặc các thành phần dịch vụ đi kèm. IFRS 16 yêu cầu sự xét đoán chuyên môn cao để xác định thời hạn thuê "có khả năng thực hiện" và tách biệt các thành phần không phải thuê (non-lease components) như phí bảo trì ra khỏi giá trị tài sản ROU để tránh vốn hóa quá mức.   

4, IFRS 9: Công Cụ Tài Chính 

Mô hình ECL yêu cầu đơn vị phải trích lập dự phòng tổn thất tín dụng ngay từ khi khoản vay được khởi tạo, dựa trên các kịch bản kinh tế vĩ mô và xác suất vi phạm hợp đồng.

Thực tế chuyển đổi tại các ngân hàng quốc tế cho thấy, việc áp dụng IFRS 9 thường dẫn đến sự gia tăng đáng kể trong mức trích lập dự phòng, từ đó làm giảm lợi nhuận giữ lại và vốn cấp 1 của ngân hàng.

5, IFRS 18: Trình Bày Và Thuyết Minh Báo Cáo Tài Chính 

IFRS 18 thay thế IAS 1 đánh dấu một cuộc cải tổ lớn nhất về cách thức trình bày báo cáo tài chính trong vòng hơn hai thập kỷ qua. Chuẩn mực này sẽ có hiệu lực từ ngày 01/01/2027 và được kỳ vọng sẽ làm tăng tính so sánh giữa các doanh nghiệp thông qua việc cấu trúc lại Báo cáo Kết quả hoạt động kinh doanh (P&L).

IFRS 18 yêu cầu phân loại các khoản thu nhập và chi phí thành năm phân mục bắt buộc: 

• hoạt động (operating)
• đầu tư (investing) 
• tài chính (financing)
• thuế thu nhập (income taxes)
• các hoạt động bị chấm dứt (discontinued operations).

Trong đó, chỉ tiêu "Lợi nhuận hoạt động" (Operating Profit) lần đầu tiên được định nghĩa rõ ràng bởi chuẩn mực, giúp loại bỏ các cách hiểu khác nhau giữa các đơn vị.

>>> Xem thêm: Lộ Trình Học IFRS Cho Người Mới Bắt Đầu (Từ A-Z)

6, IFRS 19: Thuyết Minh Cho Các Công Ty Con Không Có Trách Nhiệm Giải Trình Công Khai

Được ban hành vào tháng 5 năm 2024, IFRS 19 cho phép các công ty con (không niêm yết và không nắm giữ tài sản của công chúng như ngân hàng) được áp dụng các yêu cầu thuyết minh rút gọn đáng kể so với bộ IFRS đầy đủ, trong khi vẫn giữ nguyên các phương pháp ghi nhận và đo lường.

Đối với các doanh nghiệp FDI tại Việt Nam chuẩn mực này là một tin vui lớn. Nó giúp giảm bớt gánh nặng về nguồn lực khi phải lập báo cáo tài chính phục vụ mục đích hợp nhất cho công ty mẹ ở nước ngoài. IFRS 19 có hiệu lực từ năm 2027 nhưng cho phép áp dụng sớm, tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp đang trong quá trình chuyển đổi.

Tuy nhiên, đơn vị vẫn phải thuyết minh các chính sách kế toán quan trọng, các giao dịch với bên liên quan và các thông tin trọng yếu về rủi ro tài chính.

II. Vai Trò Của Thông Tư 99/2025/TT-BTC Trong Lộ Trình Chuyển Đổi VFRS

Việc ban hành Thông tư 99/2025/TT-BTC vào ngày 27/10/2025 là một bước đi chiến lược của Bộ Tài chính Việt Nam. Đây là văn bản thay thế hoàn toàn Thông tư 200/2014/TT-BTC và chính thức mở ra kỷ nguyên mới của Chế độ kế toán doanh nghiệp Việt Nam, tiệm cận gần nhất với IFRS.   

Những điểm đột phá của Thông tư 99/2025 bao gồm:

- Quyền tự chủ cao hơn: Doanh nghiệp được phép tự thiết kế hệ thống chứng từ, sổ kế toán và mở thêm các tài khoản chi tiết để phục vụ quản trị nội bộ mà không cần xin phép bộ tài chính như trước.   

- Linh hoạt về đồng tiền chức năng: Các doanh nghiệp FDI hoặc xuất nhập khẩu có thể chọn ngoại tệ làm đồng tiền kế toán nếu thỏa mãn các tiêu chí về doanh thu và chi phí chủ yếu bằng ngoại tệ đó. 

- Cải cách hệ thống báo cáo: Tên gọi các báo cáo tài chính được thay đổi (ví dụ: Bảng cân đối kế toán đổi thành Báo cáo tình hình tài chính), đồng thời yêu cầu thuyết minh sâu hơn về bản chất kinh tế thay vì chỉ liệt kê số liệu.   

III. Các Sai Sót Thường Gặp Khi Chuyển Đổi 

Dựa trên kinh nghiệm thực tế của đội ngũ chuyên gia của Fintrain tại các doanh nghiệp đã bắt đầu lộ trình chuyển đổi, một số lỗi phổ biến cần được lưu ý:

- Lỗi xác định hợp đồng thuê (IFRS 16): Bỏ sót các "hợp đồng thuê tiềm tàng" nằm trong các thỏa thuận cung cấp dịch vụ hoặc nhầm lẫn giữa hợp đồng dịch vụ và hợp đồng thuê tài sản.

- Lỗi ghi nhận doanh thu (IFRS 15): Không tách biệt đúng các nghĩa vụ thực hiện riêng biệt trong một hợp đồng phức tạp (ví dụ: bán thiết bị kèm gói bảo trì 3 năm), dẫn đến ghi nhận doanh thu quá sớm hoặc quá muộn.

- Lỗi dữ liệu đầu vào (IFRS 9): Sử dụng các giả định kinh tế vĩ mô không nhất quán hoặc thiếu dữ liệu lịch sử để xây dựng mô hình $PD$, dẫn đến kết quả ECL không đáng tin cậy.

- Lỗi vốn hóa chi phí: Tiếp tục áp dụng các quy tắc vốn hóa của VAS cho các chi phí không được phép theo IFRS, gây sai lệch giá trị tài sản trên bảng cân đối kế toán.

Để khắc phục, doanh nghiệp cần thiết lập một Ban dự án chuyển đổi IFRS với sự tham gia của lãnh đạo cấp cao, bộ phận Kế toán, IT, Nhân sự và Rủi ro. Việc thuê các đơn vị tư vấn chuyên nghiệp (như Big 4 hoặc các hãng tư vấn lớn) trong giai đoạn đầu là cần thiết để xây dựng khung chính sách kế toán IFRS chuẩn mực và đào tạo đội ngũ nhân sự tại chỗ.

Các chuẩn mực IFRS quan trọng không chỉ là kiến thức mang tính học thuật mà đã trở thành yêu cầu thực tiễn đối với người làm tài chính – kế toán trong bối cảnh doanh nghiệp Việt Nam đẩy mạnh hội nhập, huy động vốn và minh bạch báo cáo tài chính theo thông lệ quốc tế. Việc hiểu đúng bản chất từng chuẩn mực, tác động đến báo cáo tài chính và cách áp dụng trong thực tế doanh nghiệp là nền tảng để nâng cao năng lực nghề nghiệp và giá trị chuyên môn. 

Nếu bạn đang định hướng học IFRS bài bản và sát với thực tiễn, các khóa học IFRS tại Fintrain sẽ là bước đi phù hợp để hệ thống hóa kiến thức và ứng dụng hiệu quả vào công việc thực tế.

👉 Tìm hiểu chi tiết về các khóa học IFRS tại Fintrain để bắt đầu hành trình chinh phục chuẩn mực kế toán quốc tế ngay hôm nay

>>> Tham khảo: Khóa Học IFRS (CertIFR, DipIFR, Chuyển Đổi VAS Sang IFRS)

                            KHÓA HỌC IFRS CHO NGƯỜI MỚI BẮT ĐẦU

                            Khóa Học Chuyển Đổi Báo Cáo Tài Chính Từ VAS Sang IFRS