Vòng Quay Hàng Tồn Kho Là Gì? Cách Tính & Ý Nghĩa

Vòng quay hàng tồn kho là chỉ số phản ánh tốc độ luân chuyển hàng hóa và mức độ hiệu quả khi doanh nghiệp sử dụng vốn lưu động cho hoạt động dự trữ. Chỉ tiêu này được sử dụng phổ biến trong phân tích báo cáo tài chính nhằm đánh giá hiệu quả quản trị tồn kho, khả năng kiểm soát chi phí và mức độ ảnh hưởng của hàng tồn kho đến dòng tiền doanh nghiệp. Bài viết sau, Fintrain sẽ giúp bạn hiểu rõ vòng quay hàng tồn kho là gì, cách tính và ý nghĩa trong doanh nghiệp.

1. Vòng Quay Hàng Tồn Kho Là Gì?

Về bản chất, vòng quay hàng tồn kho đo lường mối quan hệ giữa giá vốn hàng bán và quy mô hàng tồn kho bình quân. Chỉ số càng cao cho thấy hàng hóa được tiêu thụ nhanh, thời gian lưu kho ngắn và vốn ít bị ứ đọng. Ngược lại, vòng quay thấp phản ánh tốc độ luân chuyển chậm, tiềm ẩn rủi ro tồn kho dư thừa, phát sinh chi phí lưu kho và ảnh hưởng tiêu cực đến dòng tiền doanh nghiệp.

Trong phân tích báo cáo tài chính, vòng quay hàng tồn kho thường được sử dụng để:

• Đánh giá hiệu quả quản lý hàng tồn kho
• Phân tích mức độ chiếm dụng vốn lưu động
• Nhận diện sớm rủi ro liên quan đến hàng tồn kho chậm luân chuyển hoặc lỗi thời

Đối với doanh nghiệp Việt Nam, đặc biệt trong các ngành thương mại, sản xuất và bán lẻ, vòng quay hàng tồn kho là chỉ số quan trọng giúp kết nối quản trị tồn kho - hiệu quả kinh doanh - dòng tiền, từ đó hỗ trợ nhà quản lý và người làm tài chính đưa ra quyết định phù hợp về chính sách nhập hàng, dự trữ và tiêu thụ hàng hóa.

2. Cách Tính Vòng Quay Hàng Tồn Kho

Để xác định chính xác vòng quay hàng tồn kho, người phân tích cần sử dụng số liệu từ báo cáo tài chính và đảm bảo tính nhất quán giữa các kỳ kế toán. Chỉ số này được tính dựa trên mối quan hệ giữa giá vốn hàng bán và hàng tồn kho bình quân trong kỳ.

Công thức tính vòng quay hàng tồn kho

Vòng quay hàng tồn kho = Giá vốn hàng bán / Hàng tồn kho bình quân

Trong đó:

• Giá vốn hàng bán: phản ánh chi phí của hàng hóa, sản phẩm đã tiêu thụ trong kỳ.
• Hàng tồn kho bình quân: được xác định bằng trung bình cộng giữa hàng tồn kho đầu kỳ và cuối kỳ.

Hàng tồn kho bình quân = (Hàng tồn kho đầu kỳ + Hàng tồn kho cuối kỳ) / 2

Lấy số liệu từ báo cáo tài chính

Số liệu dùng để tính vòng quay hàng tồn kho được lấy từ hai báo cáo chính:

• Giá vốn hàng bán: lấy từ Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh.
• Hàng tồn kho: lấy từ Bảng cân đối kế toán tại thời điểm đầu kỳ và cuối kỳ.

Khi phân tích, cần sử dụng số liệu cùng kỳ kế toán và cùng loại báo cáo (báo cáo riêng hoặc báo cáo hợp nhất) để đảm bảo kết quả có ý nghĩa so sánh.

Ví dụ minh họa

Lấy ví dụ Công ty Cổ phần Thế Giới Di Động (MWG) - doanh nghiệp niêm yết trong lĩnh vực bán lẻ.

Theo báo cáo tài chính hợp nhất năm 2023:

• Giá vốn hàng bán: khoảng 120.000 tỷ đồng
• Hàng tồn kho đầu năm: khoảng 31.000 tỷ đồng
• Hàng tồn kho cuối năm: khoảng 28.000 tỷ đồng

Khi đó:

Hàng tồn kho bình quân = (31.000 + 28.000) / 2 = 29.500 tỷ đồng

Vòng quay hàng tồn kho = 120.000 / 29.500 ≈ 4,07 vòng/năm

Kết quả cho thấy hàng tồn kho của doanh nghiệp được luân chuyển khoảng 4 lần trong năm, phản ánh đặc thù kinh doanh bán lẻ với tốc độ tiêu thụ hàng hóa tương đối nhanh.

Lưu ý khi tính và sử dụng chỉ số

- Không sử dụng doanh thu thuần thay cho giá vốn hàng bán khi tính vòng quay tồn kho.

- Cần so sánh vòng quay hàng tồn kho giữa nhiều kỳ kế toán, tránh đánh giá tại một thời điểm.

- Chỉ số này cần được phân tích kết hợp với đặc thù ngành nghề và chính sách tồn kho của doanh nghiệp để đưa ra nhận định chính xác.

3. Vòng Quay Hàng Tồn Kho Bao Nhiêu Là Hợp Lý?

Một câu hỏi thường gặp khi phân tích vòng quay hàng tồn kho là chỉ số này ở mức bao nhiêu thì được xem là hợp lý. Trên thực tế, không tồn tại một mức vòng quay chuẩn áp dụng cho mọi doanh nghiệp, bởi chỉ số này chịu ảnh hưởng lớn từ đặc thù ngành nghề, mô hình kinh doanh và chu kỳ hoạt động.

Không có một ngưỡng chung cho mọi doanh nghiệp

Doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực bán lẻ thường có tốc độ tiêu thụ hàng hóa nhanh, vòng quay tồn kho cao. Ngược lại, doanh nghiệp sản xuất hoặc xây dựng có chu kỳ sản xuất dài và đặc thù tồn kho nguyên vật liệu, sản phẩm dở dang, nên vòng quay tồn kho thường thấp hơn. Vì vậy, việc đánh giá vòng quay hàng tồn kho cần được đặt trong bối cảnh ngành và mô hình hoạt động cụ thể, thay vì so sánh giữa các doanh nghiệp không cùng lĩnh vực.

Mức vòng quay hàng tồn kho tham khảo theo ngành tại Việt Nam

Dưới đây là mức vòng quay hàng tồn kho tham khảo, mang tính định hướng khi phân tích doanh nghiệp tại Việt Nam:

• Phù hợp với đặc thù ngành nghề và chiến lược kinh doanh
• Duy trì ổn định qua nhiều kỳ kế toán
• Không tạo áp lực lớn lên chi phí lưu kho và dòng tiền
• Hỗ trợ doanh nghiệp đáp ứng kịp thời nhu cầu thị trường

Ngược lại, vòng quay tồn kho dù ở mức cao hoặc thấp, nhưng đi kèm với tồn kho chậm luân chuyển, chi phí lưu kho tăng hoặc dòng tiền bị căng thẳng, đều là tín hiệu cần được phân tích sâu hơn.

4. Ý Nghĩa Của Vòng Quay Hàng Tồn Kho Trong Doanh Nghiệp

✔ Đánh giá hiệu quả sử dụng vốn lưu động

Hàng tồn kho chiếm tỷ trọng lớn trong tài sản ngắn hạn của nhiều doanh nghiệp Việt Nam. Vòng quay tồn kho cao cho thấy vốn đầu tư vào hàng tồn kho được thu hồi nhanh, giảm tình trạng vốn bị chiếm dụng và cải thiện khả năng xoay vòng vốn lưu động. Ngược lại, vòng quay thấp phản ánh vốn bị “giam” lâu ở khâu dự trữ, làm giảm hiệu quả sử dụng vốn và tăng nhu cầu tài trợ ngắn hạn.

✔ Nhận diện rủi ro tồn kho chậm luân chuyển

Chỉ số vòng quay hàng tồn kho hỗ trợ phát hiện sớm các rủi ro liên quan đến:

• Hàng hóa tiêu thụ chậm
• Tồn kho dư thừa hoặc lỗi thời
• Gia tăng chi phí lưu kho, bảo quản và hao hụt

Khi vòng quay giảm liên tục qua các kỳ, doanh nghiệp cần rà soát chính sách nhập hàng, kế hoạch sản xuất và khả năng dự báo nhu cầu thị trường.

✔ Phân tích tác động đến dòng tiền và chi phí

Vòng quay hàng tồn kho có mối quan hệ chặt chẽ với dòng tiền từ hoạt động kinh doanh. Tồn kho luân chuyển chậm làm kéo dài thời gian thu hồi vốn, gây áp lực lên dòng tiền và làm tăng chi phí tài chính. Ngược lại, tồn kho được kiểm soát tốt góp phần giảm nhu cầu vay ngắn hạn và tối ưu chi phí lãi vay.

✔ Hỗ trợ ra quyết định quản trị và kế hoạch kinh doanh

Chỉ số vòng quay hàng tồn kho là cơ sở để ban lãnh đạo và bộ phận tài chính:

• Xây dựng chính sách nhập hàng và dự trữ phù hợp
• Điều chỉnh kế hoạch sản xuất, bán hàng theo sức tiêu thụ thực tế
• Đánh giá hiệu quả phối hợp giữa các bộ phận mua hàng - kho - bán hàng

Trong phân tích báo cáo tài chính, vòng quay hàng tồn kho thường được sử dụng kết hợp với các chỉ số khác như vòng quay vốn lưu động, kỳ thu tiền bình quân và khả năng thanh toán để đưa ra đánh giá toàn diện về hiệu quả vận hành doanh nghiệp.

Vòng quay hàng tồn kho là chỉ số quan trọng trong phân tích báo cáo tài chính, phản ánh hiệu quả quản lý tồn kho và mức độ sử dụng vốn lưu động của doanh nghiệp. Thông qua việc theo dõi biến động chỉ số qua nhiều kỳ, doanh nghiệp có thể nhận diện sớm rủi ro hàng tồn kho chậm luân chuyển, áp lực dòng tiền và chi phí phát sinh từ khâu dự trữ. Để đưa ra đánh giá chính xác, chỉ tiêu này cần được phân tích gắn với đặc thù ngành nghề, chu kỳ kinh doanh và các chỉ số tài chính liên quan.

Để vận dụng hiệu quả các chỉ số tài chính trong phân tích doanh nghiệp, học viên có thể tham khảo Khóa học Phân tích tài chính cho người mới bắt đầu tại Fintrain. Chương trình tập trung vào kỹ năng đọc, phân tích sử dụng số liệu thực tế và bài tập ứng dụng, hỗ trợ học viên nâng cao năng lực đánh giá hiệu quả hoạt động và ra quyết định tài chính dựa trên dữ liệu.