Biên Lợi Nhuận Hoạt Động: Công Thức, Ví Dụ Dễ Hiểu

Biên lợi nhuận hoạt động là chỉ tiêu tài chính phản ánh mức sinh lời tạo ra từ hoạt động kinh doanh cốt lõi trên mỗi đồng doanh thu thuần, sau khi đã khấu trừ giá vốn và chi phí vận hành. Chỉ số này được sử dụng rộng rãi để đánh giá chất lượng quản trị chi phí, năng lực kiểm soát hoạt động và hiệu quả tạo lợi nhuận của doanh nghiệp theo thời gian, đặc biệt khi phân tích báo cáo kết quả kinh doanh và so sánh giữa các doanh nghiệp cùng ngành.

Bài viết sau Fintrain chia sẻ biên lợi nhuận hoạt động là gì, công thức và ví dụ dễ hiểu, qua đó làm rõ cách đọc chỉ tiêu này trên báo cáo kết quả kinh doanh và ý nghĩa khi đánh giá hiệu quả vận hành doanh nghiệp.

1. Biên Lợi Nhuận Hoạt Động Là Gì?

Xét trên góc độ tài chính, biên lợi nhuận hoạt động phản ánh chất lượng vận hành của mô hình kinh doanh, thể hiện mức độ hiệu quả trong tổ chức bán hàng, quản trị chi phí và điều hành doanh nghiệp.

Vai trò của chỉ số trong phân tích hiệu quả vận hành

So với biên lợi nhuận gộp, biên lợi nhuận hoạt động cung cấp cái nhìn đầy đủ hơn về hiệu quả kinh doanh, do đã bao gồm toàn bộ chi phí liên quan đến hoạt động bán hàng và quản lý. Chỉ tiêu này thường được sử dụng để đánh giá:

• Mức độ kiểm soát chi phí vận hành
• Hiệu quả tổ chức bộ máy bán hàng
• Năng lực quản trị doanh nghiệp khi quy mô mở rộng

Trường hợp biên lợi nhuận gộp ở mức cao nhưng biên lợi nhuận hoạt động thấp thường phản ánh áp lực chi phí bán hàng hoặc chi phí quản lý gia tăng.

Ý nghĩa đối với quản trị doanh nghiệp và nhà đầu tư

• Đối với nhà quản trị, biên lợi nhuận hoạt động là cơ sở đánh giá tính bền vững của mô hình kinh doanh. Mức biên ổn định qua nhiều kỳ cho thấy cấu trúc chi phí hợp lý và khả năng điều hành hiệu quả.
• Đối với nhà đầu tư, chỉ tiêu này phản ánh năng lực tạo lợi nhuận từ hoạt động kinh doanh chính, ít chịu tác động từ cấu trúc vốn hoặc yếu tố thuế. Doanh nghiệp duy trì được biên lợi nhuận hoạt động ổn định thường có chất lượng lợi nhuận tốt hơn.

Phân biệt với biên lợi nhuận gộp và biên lợi nhuận ròng

• Biên lợi nhuận gộp: phản ánh chênh lệch giữa doanh thu thuần và giá vốn hàng bán, tập trung vào hiệu quả ở cấp độ sản phẩm hoặc dịch vụ.
• Biên lợi nhuận hoạt động: phản ánh lợi nhuận sau khi trừ toàn bộ chi phí vận hành, thể hiện hiệu quả quản trị hoạt động kinh doanh.
• Biên lợi nhuận ròng: phản ánh lợi nhuận cuối cùng sau khi trừ chi phí tài chính và thuế thu nhập doanh nghiệp.

Ba chỉ tiêu cần được sử dụng đồng thời để đánh giá toàn diện hiệu quả kinh doanh.

2. Công Thức Tính Biên Lợi Nhuận Hoạt Động

Công thức

Biên lợi nhuận hoạt động (%) = Lợi nhuận từ hoạt động kinh doanh / Doanh thu thuần × 100

Lợi nhuận từ hoạt động kinh doanh được xác định sau khi trừ giá vốn hàng bán, chi phí bán hàng và chi phí quản lý doanh nghiệp khỏi doanh thu thuần.

Ví dụ thực tế từ báo cáo tài chính doanh nghiệp

Giả sử một doanh nghiệp có số liệu trong năm như sau:

• Doanh thu thuần: 600 tỷ đồng
• Giá vốn hàng bán: 420 tỷ đồng
• Chi phí bán hàng: 80 tỷ đồng
• Chi phí quản lý doanh nghiệp: 50 tỷ đồng
• Lợi nhuận từ hoạt động kinh doanh đạt 50 tỷ đồng

Biên lợi nhuận hoạt động = 950 / 600) × 100 = 8,33%

Cách đọc: cứ 100 đồng doanh thu thuần tạo ra, doanh nghiệp giữ lại khoảng 8,33 đồng lợi nhuận sau khi trang trải toàn bộ chi phí vận hành.

So sánh giữa các kỳ và giữa các doanh nghiệp cùng ngành

• So sánh theo thời gian giúp đánh giá xu hướng cải thiện hoặc suy giảm hiệu quả vận hành. Biên lợi nhuận hoạt động tăng dần thường phản ánh khả năng kiểm soát chi phí tốt hơn hoặc cơ cấu doanh thu cải thiện.
• So sánh giữa các doanh nghiệp cùng ngành cho phép nhận diện mô hình vận hành hiệu quả hơn. Khi thực hiện so sánh, cần bảo đảm sự tương đồng về quy mô, chiến lược kinh doanh và giai đoạn phát triển.

3. Ý Nghĩa Và Cách Sử Dụng Biên Lợi Nhuận Hoạt Động

Đánh giá hiệu quả kiểm soát chi phí vận hành

Biên lợi nhuận hoạt động phản ánh trực tiếp khả năng kiểm soát chi phí bán hàng và chi phí quản lý. Khi chỉ tiêu này suy giảm, nguyên nhân thường đến từ chi phí cố định tăng nhanh, hiệu suất lao động giảm hoặc bộ máy quản lý mở rộng nhanh hơn tốc độ tăng doanh thu.

Phân tích chi tiết từng nhóm chi phí giúp xác định khu vực cần điều chỉnh để cải thiện hiệu quả vận hành.

Ứng dụng trong phân tích tài chính, định giá và quản trị

- Trong phân tích tài chính, biên lợi nhuận hoạt động được sử dụng để đánh giá chất lượng lợi nhuận từ hoạt động kinh doanh chính và làm cơ sở dự báo kết quả kinh doanh trong các kỳ tiếp theo.

- Trong quản trị doanh nghiệp, chỉ tiêu này hỗ trợ quyết định liên quan đến mở rộng quy mô, tái cấu trúc chi phí và tối ưu mô hình hoạt động. Đối với định giá doanh nghiệp, biên lợi nhuận hoạt động ổn định qua nhiều năm thường phản ánh nền tảng kinh doanh vững chắc.

Hạn chế và lưu ý khi sử dụng

Biên lợi nhuận hoạt động chưa phản ánh tác động của chi phí tài chính và thuế thu nhập doanh nghiệp, do đó không thể hiện đầy đủ lợi ích cuối cùng thuộc về cổ đông. Ngoài ra, chỉ tiêu này chịu ảnh hưởng đáng kể từ chính sách kế toán, đặc biệt là cách phân loại chi phí giữa giá vốn, chi phí bán hàng và chi phí quản lý.

Khi sử dụng trong thực tế, cần kết hợp với các chỉ tiêu lợi nhuận khác và phân tích dòng tiền để đưa ra đánh giá đầy đủ.

Nội dung về biên lợi nhuận hoạt động, cùng nhiều chỉ tiêu phân tích hiệu quả khác, được đưa vào Khóa học Phân tích tài chính cho người mới bắt đầu tại Fintrain. Chương trình do đội ngũ CFO nhiều năm kinh nghiệm trực tiếp giảng dạy, tập trung hướng dẫn cách đọc báo cáo tài chính, phân tích số liệu và hình thành tư duy tài chính bài bản, phù hợp cho người mới bắt đầu, kế toán chuyển hướng và nhà quản lý.