ROA Là Gì? Cách Tính Và Ý Nghĩa Khi Đánh Giá Hiệu Quả Doanh Nghiệp

Bài viết sau Fintrain chia sẻ về ROA là gì? Cách tính và ý nghĩa khi đánh giá hiệu quả doanh nghiệp, tập trung làm rõ bản chất chỉ tiêu, phương pháp xác định theo báo cáo tài chính và cách sử dụng khi đánh giá hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp.

1. ROA Là Gì?

Khác với các chỉ tiêu tập trung vào doanh thu hoặc vốn chủ, ROA đặt lợi nhuận trong mối quan hệ trực tiếp với quy mô tài sản, bao gồm cả tài sản hình thành từ vốn vay và vốn chủ sở hữu. Vì vậy, ROA thường được sử dụng để đánh giá hiệu quả vận hành tổng thể của doanh nghiệp.

ROA phản ánh điều gì về hiệu quả sử dụng tài sản

ROA cho thấy chất lượng khai thác tài sản ở góc độ tổng hợp. Khi ROA duy trì ở mức ổn định hoặc cải thiện qua thời gian, thường đi kèm với các đặc điểm sau:

• Tài sản được phân bổ hợp lý giữa tài sản ngắn hạn và dài hạn
• Vòng quay vốn lưu động được kiểm soát, hạn chế tình trạng tồn kho hoặc phải thu kéo dài
• Chi phí vận hành và chi phí tài chính nằm trong ngưỡng phù hợp với quy mô hoạt động

Ngược lại, ROA suy giảm nhiều kỳ liên tiếp thường phản ánh áp lực từ tài sản tăng nhanh hơn lợi nhuận, hoặc lợi nhuận bị bào mòn do chi phí, hiệu suất vận hành thấp.

ROA khác gì so với các chỉ số lợi nhuận khác

ROA thường được sử dụng song song với ROE và ROS, song mỗi chỉ số phục vụ một góc nhìn riêng:

• ROA tập trung vào hiệu quả sử dụng tổng tài sản
• ROE phản ánh hiệu quả sinh lời trên vốn chủ sở hữu
• ROS đo lường biên lợi nhuận trên doanh thu

Sự khác biệt về mẫu số khiến ROA ít chịu ảnh hưởng trực tiếp từ đòn bẩy tài chính hơn ROE, đồng thời phản ánh rõ hơn mối quan hệ giữa lợi nhuận và quy mô vận hành.

Khi nào ROA đặc biệt quan trọng

ROA có ý nghĩa rõ nét khi phân tích:

• Doanh nghiệp thâm dụng tài sản như sản xuất, logistics, bán lẻ chuỗi
• Hiệu quả vận hành giữa các doanh nghiệp cùng ngành, cùng mô hình
• Chất lượng tăng trưởng ở giai đoạn mở rộng quy mô
• Tác động của các quyết định đầu tư tài sản dài hạn

2. Công Thức Tính ROA

ROA = Lợi nhuận ròng  / Tổng tài sản bình quân

Trong đó:

- Lợi nhuận ròng là phần lợi nhuận còn lại sau khi đã trừ hết các khoản chi phí, bao gồm chi phí thuế.

- Tổng tài sản là tổng giá trị tài sản của doanh nghiệp tại thời điểm tính toán, bao gồm cả tài sản cố định và tài sản lưu động.

Ví dụ

Theo Báo cáo tài chính hợp nhất Quý 1 năm 2025 của Công ty Cổ phần Sữa Việt Nam (Vinamilk – VNM):

• Lợi nhuận sau thuế: khoảng 1.587 tỷ đồng
• Tổng tài sản: khoảng 55.000 tỷ đồng

ROA được xác định khoảng: 1.587 / 55.000 ≈ 2,8–2,9%

Mức ROA này phản ánh hiệu quả sử dụng tài sản suy giảm so với cùng kỳ, phù hợp với bối cảnh doanh thu nội địa giảm và lợi nhuận chịu áp lực trong giai đoạn tái cấu trúc kênh phân phối.

3. Ý Nghĩa Của ROA Khi Đánh Giá Hiệu Quả Doanh Nghiệp

ROA cao phản ánh điều gì

ROA cao và ổn định thường gắn với năng lực quản trị tài sản hiệu quả, bao gồm:

• Cơ cấu tài sản phù hợp với mô hình kinh doanh
• Khả năng chuyển hóa tài sản thành doanh thu và lợi nhuận tốt
• Kiểm soát chi phí vận hành và chi phí tài chính hiệu quả

Với các doanh nghiệp lâu năm, ROA duy trì ở mức cao qua nhiều năm thường cho thấy chất lượng quản trị bền vững.

ROA thấp cảnh báo những vấn đề nào

ROA thấp kéo dài có thể phản ánh:

• Tài sản tăng nhanh nhưng hiệu suất khai thác chưa theo kịp
• Vốn lưu động bị ứ đọng ở hàng tồn kho hoặc khoản phải thu
• Biên lợi nhuận suy giảm do cạnh tranh hoặc chi phí đầu vào tăng
• Gánh nặng tài sản cố định trong giai đoạn cầu thị trường yếu

Ở các ngành mang tính chu kỳ, ROA thấp cần được đánh giá cùng bối cảnh thị trường và chu kỳ ngành.

ROA trong phân tích hiệu quả hoạt động

ROA cho phép kết nối kết quả kinh doanh với quy mô tài sản, từ đó hỗ trợ:

• Đánh giá hiệu quả sử dụng nguồn lực
• So sánh doanh nghiệp cùng ngành theo tiêu chí vận hành
• Theo dõi tác động của các quyết định đầu tư dài hạn

Khi phân tích chuyên sâu, ROA nên được đặt cạnh vòng quay tài sản, biên lợi nhuận và dòng tiền hoạt động kinh doanh.

Vai trò của ROA với các bên liên quan

• Nhà quản lý: đánh giá hiệu quả phân bổ và sử dụng tài sản
• Nhà đầu tư: nhận diện doanh nghiệp có chất lượng vận hành tốt
• Ngân hàng: tham khảo năng lực tạo lợi nhuận từ tổng nguồn lực khi đánh giá tín dụng

4. ROA Bao Nhiêu Là Tốt?

Không có mức ROA chung cho mọi doanh nghiệp

ROA chịu ảnh hưởng mạnh từ ngành nghề, mô hình kinh doanh và giai đoạn phát triển. Vì vậy, con số “tốt” cần được hiểu theo tương quan, không theo giá trị tuyệt đối.

So sánh ROA theo ngành và mô hình

- Doanh nghiệp thương mại, dịch vụ nhẹ tài sản thường có ROA cao hơn

- Doanh nghiệp sản xuất, hạ tầng, logistics có ROA thấp hơn do tài sản lớn

- Doanh nghiệp thuê ngoài tài sản thường ghi nhận ROA cao hơn doanh nghiệp sở hữu tài sản

So sánh ROA chỉ có ý nghĩa khi các doanh nghiệp có mô hình tương đồng.

ROA cao chưa chắc an toàn

ROA cao có thể đi kèm rủi ro khi:

• Lợi nhuận tăng do yếu tố bất thường
• Cắt giảm đầu tư duy trì tài sản
• Vốn lưu động bị siết quá mức
• Dòng tiền từ hoạt động kinh doanh không tương xứng với lợi nhuận

Sai lầm thường gặp khi sử dụng ROA

• So sánh ROA giữa các ngành khác nhau
• Sử dụng tổng tài sản cuối kỳ thay cho bình quân
• Bỏ qua yếu tố bất thường trong lợi nhuận
• Không đối chiếu với dòng tiền và vòng quay tài sản

Đối với người mới bắt đầu, trang bị nền tảng đọc báo cáo tài chính và phân tích chỉ số như ROA là bước đi cần thiết. Khóa học Phân tích tài chính cho người mới bắt đầu tại Fintrain được thiết kế theo hướng thực hành, tập trung đọc - hiểu - phân tích số liệu tài chính từ doanh nghiệp thực tế, phù hợp cho người đang xây dựng nền tảng phân tích bài bản.